Kur’an’da hem İslam eleştirmenleri hem de radikal gruplar tarafından en sık alıntılanan ayetlerden biri şudur:
“Müşrikleri nerede bulursanız öldürün...”
(Kur’an 9:5)
Bu ayet çoğu zaman, Kur’an’ın Müslümanlara İslam’ı kabul etmeyen herkesi öldürmeyi emrettiğinin kanıtı olarak sunulur. İlk bakışta, özellikle de ayetin öncesi ve sonrasına bakılmadan yalnızca tek bir cümle okunduğunda, bu yorum ikna edici görünebilir.
Peki gerçekten Kur’an bunu mu söylüyor?
Yoksa burada da tarihî ve metinsel bağlamından koparılan bir cümlenin yanlış yorumlanmasıyla mı karşı karşıyayız?
Bu soruya cevap verebilmek için, ne bu iddiaları ileri sürenlerin ne de onlara cevap veren bazı kişilerin çoğu zaman yapmadığı şeyi yapmak gerekir: tek bir cümleyi değil, konunun tamamını okumak.
Dokuzuncu Sure Ne ile Başlıyor?
Dokuzuncu sure savaşa çağrıyla başlamaz.
Sure, belirli müşriklerle yapılan antlaşmaların feshedildiğinin ilan edilmesiyle başlar. Bu kişiler daha önce verdikleri sözleri bozmuşlardır.
İlk ayetlerden itibaren antlaşmalardan, sürelerden ve yapılan anlaşmaların ihlal edilmesinden söz edilir.
Bu da daha en baştan, konunun bütün müşrikler değil, Müslüman toplulukla silahlı çatışma hâlinde bulunan belirli bir grup olduğunu gösterir.
Bu bağlam çıkarıldığında metnin anlamı tamamen değişir.
Bu durum, modern bir meşru müdafaa yasasından saldırı, can güvenliği tehdidi ve savunma hakkını anlatan bölümler çıkarılıp geriye yalnızca “silah kullanılmasına izin verilir” ifadesinin bırakılmasına benzer.
Kur’an Konunun Kimlerle İlgili Olduğunu Kendisi Sınırlar
Birkaç ayet sonra Kur’an önemli bir istisna getirir:
“Kendileriyle antlaşma yaptığınız müşriklerden, antlaşmayı bozmayan ve size karşı hiçbir kimseye yardım etmeyenler bunun dışındadır. Onlarla yaptığınız antlaşmayı süresi doluncaya kadar yerine getirin...”
(Kur’an 9:4)
Eğer 9:5 ayeti gerçekten bütün müşrikleri öldürmeye yönelik evrensel bir emir olsaydı, bu ayeti açıklamak mümkün olmazdı.
Fakat ortada bir çelişki yoktur.
Çünkü söz konusu olan bütün insanlar değil; antlaşmayı bozan ve savaşın tarafı hâline gelen kimselerdir.
Kur’an Savaş Sırasında Bile Sığınma Hakkını Emreder
Bir sonraki ayet ise bunu daha da açık biçimde ortaya koyar:
“Eğer müşriklerden biri senden sığınma isterse, ona sığınma hakkı ver ki Allah’ın sözünü işitebilsin. Sonra onu güven içinde olacağı yere ulaştır...”
(Kur’an 9:6)
Bu ayet ise çok daha az alıntılanır.
Oysa Kur’an’ın yaklaşımını en açık biçimde gösteren ayetlerden biridir.
Söz konusu kişi düşman saflarında yer almış olsa bile, kendisine sığınma hakkı tanınmalıdır. Üstelik bununla da yetinilmeyip, güvenli bir yere ulaştırılması emredilmektedir.
Bu emri, Kur’an’ın yalnızca inancı sebebiyle her gayrimüslimin öldürülmesini istediği iddiasıyla bağdaştırmak oldukça güçtür.
“Dinde Zorlama Yoktur” Ayeti Bununla Çelişiyor mu?
Bu konuyla ilgili en sık sorulan sorulardan biri de şu ayettir:
“Dinde zorlama yoktur.”
(Kur’an 2:256)
Bazıları bu ayetin dokuzuncu sureyle çeliştiğini ileri sürer.
Fakat şu soruyu sormak gerekir: İki sure baştan sona birlikte okunduğunda gerçekten bir çelişki var mıdır?
“Dinde zorlama yoktur” ayeti, insanın imanı kabul etmesiyle ilgilidir.
İnsan ölüm tehdidi altında bir inancı benimsiyorsa, bunun gerçek bir iman değeri yoktur.
Dokuzuncu sure ise tamamen farklı bir konudan söz eder.
Burada mesele, antlaşmaları bozan ve Müslüman topluluğa karşı savaş açan insanlarla yaşanan silahlı çatışmadır.
Bunlar iki ayrı konudur.
Biri inanç özgürlüğünü anlatır.
Diğeri ise savaş şartlarında meşru savunma hakkını ele alır.
Bu iki konuyu birbirine karıştırmak, metni seçici biçimde okumaktan başka bir şey değildir.
Bağlam Neden Bu Kadar Önemlidir?
Şöyle bir örnek düşünelim.
Bir kişi modern bir ceza kanununu açıyor, meşru müdafaa sırasında ölümcül güç kullanılmasına izin veren bir cümleyi buluyor ve ardından şöyle diyor:
“Bu yasa insanları öldürmeyi emrediyor.”
Buna karşı çoğu insanın vereceği cevap bellidir:
“Önce bölümün tamamını okuyun.”
Kur’an da aynı dürüst yaklaşımı hak eder.
Tek bir cümleyi okuyarak neredeyse istenilen her sonuç çıkarılabilir.
Fakat dokuzuncu surenin başlangıcı bütünüyle okunduğunda, konunun belirli bir silahlı çatışma, bozulan antlaşmalar ve topluluğun savunulması olduğu açıkça görülür; insanların yalnızca dinlerinden dolayı öldürülmesi değil.
Kur’an Gerçekte Neyi Savunur?
Dikkat çekici olan şudur ki Kur’an birçok yerde insanın özgür iradesini vurgular.
İnsanları düşünmeye, ikna yoluyla konuşmaya ve diyaloga davet eder.
Bunun yanında, bir topluluğun yok edilmeye çalışılması ya da inancını özgürce yaşamasının engellenmesi durumunda kendisini savunma hakkını da tanır.
Dolayısıyla dokuzuncu sure, insanları İslam’a zorlamaktan değil; şiddete başvuran, antlaşmaları bozan ve saldırgan davranan kimselere karşı koymaktan söz etmektedir.
Bu ikisi ise birbirinden tamamen farklı meselelerdir.
Sonuç
“Müşrikleri nerede bulursanız öldürün” ayeti, Kur’an’ın bağlamından koparılarak okunmasının en bilinen örneklerinden biri hâline gelmiştir.
Bu ayet, dokuzuncu surenin başından koparıldığında antlaşmalar kaybolur, savaşın sebebi kaybolur, sözleşme ihlalleri kaybolur, antlaşmalarına sadık kalanlarla yapılan anlaşmalara uyulmasını emreden ayet kaybolur ve hatta düşmana bile sığınma hakkı verilmesini emreden ayet de gözden kaybolur.
Böylece okuyucunun karşısına Kur’an’daki metin değil, ondan koparılmış bambaşka bir metin çıkar.
Bu, Kur’an’ın her durumda savaşı yasakladığı anlamına gelmez. Kur’an, meşru silahlı savunma hakkını açıkça kabul eder ve bundan açıkça söz eder.
Fakat aynı açıklıkla, bu hakkı belirli şartlarla sınırlandırır ve onu insanların yalnızca inançları nedeniyle öldürülmesine izin veren genel bir hükme dönüştürmez.
Bu nedenle asıl soru, Kur’an’da savaşla ilgili ayetlerin bulunup bulunmadığı değildir.
Asıl soru şudur:
Biz bu ayeti, indirildiği bağlam içinde mi okuyoruz; yoksa önceden benimsediğimiz sonuca uygun olacak şekilde mi yorumluyoruz?
