Birçok Müslüman ailede erkek çocuklar daha küçük yaşlardan itibaren şu basit kuralı duyar:
"Erkeklerin altın takması haramdır."
Müslümanların büyük bir kısmı için bu konu uzun zamandır tartışmaya kapalıdır. Altın yüzük ya da zincir takan bir erkek çoğu zaman şaşkınlıkla, bazen de kınamayla karşılanır. Ancak şu basit soruyu sorduğumuzda tablo o kadar da net görünmez:
"Allah erkeklere altın takmayı Kur'an'ın tam olarak neresinde yasaklamıştır?"
Bu soruya verilecek cevap sanıldığı kadar açık değildir. Bu nedenle önce Kur'an'ın açıkça söyledikleriyle, daha sonraki dönemlerde oluşan dinî yorumları birbirinden ayırmak gerekir.
Kur'an Ne Söylüyor?
Kur'an dikkatlice okunduğunda önemli bir ayrıntı göze çarpar. Allah; yiyeceklerdeki haramları, miras hükümlerini, evlilik ve boşanmayı, ticareti ve hayatın birçok alanını ayrıntılı şekilde açıklar. Buna rağmen Kur'an'ın hiçbir yerinde erkeklere altın takmanın yasak olduğu söylenmez.
"Erkeklere altın takmak haramdır."
şeklinde bir ayet Kur'an'da bulunmamaktadır.
Okuyucunun hangi görüşü benimsediğinden bağımsız olarak bu, değişmeyen bir gerçektir.
Bu Yasak Nereden Geliyor?
Geleneksel yasak Kur'an'a değil, Peygamber'in erkeklere altın ve ipeği yasakladığını bildiren hadislere dayanmaktadır.
Klasik İslam hukukundaki hüküm de bu rivayetler üzerine kurulmuştur.
Bu durum tek başına ne olumlu ne de olumsuz bir anlam taşır. Ancak önemli olan şudur: söz konusu yasağın kaynağı Kur'an metni değil, hadis rivayetleridir.
Peki Ya "Bilim Altının Erkeklere Zararlı Olduğunu Kanıtladı" İddiası?
Bu tartışmalarda zaman zaman şu iddia da dile getirilir:
"Bilim artık altının erkeklere zararlı olduğunu kanıtladı. Demek ki yasak hem dinî hem de bilimsel temele dayanıyor."
İlk bakışta bu iddia ikna edici görünebilir. Ancak daha yakından incelendiğinde oldukça zayıf olduğu anlaşılır.
Her şeyden önce bu tür iddialar genellikle belirsizdir. Kimi cilde zarar verdiğini, kimi hormonları etkilediğini, kimi ise erkekliğin zayıflamasına yol açtığını öne sürer. Fakat varsayımlar ile bilimsel olarak kesinleşmiş gerçekler aynı şey değildir.
İkinci olarak, böyle tıbbî riskler gerçekten var olsa bile bu durum yasağı Kur'anî bir hükme dönüştürmez. Bilim faydadan, zarardan, riskten veya olasılıktan söz edebilir; fakat Allah adına neyin haram olduğunu belirleyemez.
Dolayısıyla dinî yasağı "bilim bunu kanıtladı" diyerek desteklemeye çalışmak, onu Kur'an'ın bir hükmü hâline getirmez. Böyle bir yasak yine hadis temelli, kültürel ya da kişisel bir değerlendirme olarak kalır.
Bu nedenle şu üç kavram birbirine karıştırılmamalıdır:
-
Tıbbî risk başka bir konudur.
-
Dinî yasak başka bir konudur.
-
Kur'an'ın açık hükmü ise bambaşka bir konudur.
Kur'an'da açık bir yasak bulunmuyorsa, sonradan getirilen bilimsel açıklamalar bu gerçeği değiştirmez.
Bu, Hadislerin Yanlış Olduğu Anlamına mı Gelir?
Hayır.
Böyle bir sonuca varmak doğru olmaz.
Bu hadislerin gerçekten Peygamber'den aktarıldığını varsaysak bile şu metodolojik soru yine de ortada durmaktadır:
Peygamber'in söylediği veya yaptığı her şey, bütün Müslümanlar için evrensel ve bağlayıcı bir dinî hüküm müdür?
Bunun cevabı zorunlu olarak "evet" değildir.
Peygamber, belki de belirli bir olayda zenginliğini gösteriş amacıyla sergileyen bir kişiyi uyarmıştır. Belki altını kendi toplumundaki erkekler için uygun görmemiştir. Belki de bu, belirli bir kişiye yönelik eğitici bir tavsiyeydi.
Bu ihtimallerin tamamı teorik olarak mümkündür.
Ancak belirli bir olaya yönelik uyarıyla, Allah adına konulmuş evrensel bir haram arasında önemli bir fark vardır.
Kişisel Tercihle Dinî Yasak Aynı Şey Değildir
Şöyle bir örnek düşünelim.
Bir baba oğluna şöyle diyor:
"Pahalı takılar takma. Erkeği süsleyen altın değil, karakteridir."
Bu sözler son derece hikmetli olabilir. Fakat bundan dünyanın bütün erkekleri için altının haram olduğu sonucu çıkmaz.
Allah adına herhangi bir şeyi haram ilan edebilmek için bundan çok daha güçlü bir delil gerekir.
Nitekim Kur'an bu konuda son derece dikkatli olunmasını ister:
"Dillerinizin yalan yere nitelendirmesiyle 'Bu helâldir, şu haramdır' demeyin; böylece Allah'a karşı yalan uydurmuş olursunuz..." (16:116)
Bu ayet önemli bir ilkeyi hatırlatır: Allah adına bir şeyi haram ilan etmek son derece ağır bir sorumluluktur.
Peki Ya Peygamber'e Uymak?
Burada en yaygın itiraz gündeme gelir.
Eğer Peygamber gerçekten erkeklere altını yasakladıysa, bu tek başına yeterli değil midir?
Bu mesele HoopoeLab'de yayımlanan "Sünnet Gerçekte Ne Anlama Geliyor?" ve "Peygamber'e Uymak Ne Demektir?" başlıklı çalışmalarda ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Burada ise şu temel noktayı hatırlatmak yeterlidir:
Bir kişi ilgili hadisi tarihsel açıdan güvenilir kabul etse bile şu metodolojik soru ortada kalmaya devam eder:
Peygamber'den aktarılan her söz veya davranış, Allah tarafından konulmuş evrensel bir dinî hüküm müdür?
İşte tarihî bilgi, ahlâkî öğüt ve bağlayıcı dinî hüküm arasındaki sınır tam da burada belirlenir.
Kur'an Neden Bu Konuda Sessiz?
Bu soru nadiren sorulur; oysa oldukça önemlidir.
Eğer erkekler için altın, domuz eti veya ribâ yasağı kadar temel bir haram olsaydı, Kur'an bunu neden açıkça belirtmemiştir?
Bu soruya farklı cevaplar verilebilir.
Fakat değişmeyen gerçek şudur:
Kur'an'da böyle açık bir yasak bulunmamaktadır.
Bu gerçeği görmezden gelmek mümkün değildir.
Tevazu ile Gösteriş Aynı Şey Değildir
Bununla birlikte diğer aşırılığa da düşmemek gerekir.
Kur'an'da açık bir yasak bulunmaması, gösterişli lüksün veya kibirin teşvik edildiği anlamına gelmez.
Aksine Kur'an, kibri, böbürlenmeyi ve insanlara üstünlük taslamayı defalarca kınar.
Bu nedenle bir Müslüman tevazu gereği altın takmamayı tercih edebilir.
Fakat tevazu başka, haram hükmü vermek ise bambaşka bir şeydir.
Kişisel takva anlayışı her zaman bütün insanlar için bağlayıcı bir dinî yasaya dönüşmez.
Kesin Olarak Ne Söylenebilir?
Yalnızca Kur'an esas alındığında şu sonuçlar güvenle söylenebilir:
-
Kur'an erkeklerin altın takmasını açıkça yasaklamaz.
-
Klasik yasak, Kur'an'a değil hadis geleneğine dayanmaktadır.
-
Bilimsel gerekçeler ileri sürmek bu yasağı Kur'anî bir hükme dönüştürmez ve vahyin yerini alamaz.
-
Hadisler tarihî olayları doğru aktarıyor olsa bile, bu tek başına evrensel bir dinî yasak bulunduğunu ispatlamaz.
-
Allah adına bir şeyi haram ilan ederken son derece dikkatli olunmalıdır.
Bütün bu sonuçlar, Kur'an metni ile sonraki yorumların birbirinden ayrılması gerektiği gerçeğinden doğmaktadır.
Sonuç
Erkeklerin altın takması meselesi, yaygın kanaatin düşündürdüğü kadar basit değildir.
Bir kişi kendi inancı doğrultusunda altın takmamayı tercih edebilir. Bunu daha mütevazı bir yaşam biçimi olarak görebilir ya da Peygamber'in örneğine uymak istediğini düşünebilir. Böyle bir tercih saygıyı hak eder.
Ancak bunun ötesinde, Allah'ın erkeklere altını haram kıldığını iddia etmek çok daha ciddi bir meseledir.
Böyle bir iddia, vahyin kendisinde açık ve kesin bir delil gerektirir.
Kur'an ise böyle bir yasak içermez.
Ayrıca birileri bu yasağı "bilim altının erkeklere zararlı olduğunu kanıtladı" iddiasıyla desteklemeye çalışsa bile, bu durum onu Kur'an'ın bir hükmü hâline getirmez.
Bu nedenle Allah adına konuşurken kesin hükümler vermektense ihtiyatlı davranmak daha doğru olacaktır.
En doğrusunu Allah bilir.
