Modern İslam dünyasında en yaygın görüşlerden biri, namazın yalnızca Arapça kılınması gerektiğidir. Birçok Müslüman için bu fikir o kadar yerleşiktir ki, adeta kendiliğinden doğru kabul edilir.
Ancak önemli bir soru ortaya çıkar: Bu doğrudan Allah’ın emri midir, yoksa insanların belirli bir gelenek anlayışından çıkardığı bir sonuç mudur?
Bu soruya cevap verebilmek için önce namazın temelini neyin oluşturduğunu, neyin ise tarihsel olarak oluşmuş uygulama alanına girdiğini anlamak gerekir.
Kur’an namaz hakkında ne der
Bazen namazın hadissiz anlaşılamayacağı söylenir. Ancak Kur’an’a bakıldığında, namazın temelinin burada açıkça yer aldığı görülür.
- Kur’an abdestten bahseder (5:6).
- Namaz vakitlerinden bahseder (11:114, 17:78, 24:58).
- Kıble yönünden bahseder (2:144).
- Rükû ve secdeden bahseder (22:77).
- Namazda Allah’ı anmaktan bahseder (20:14).
- Korku veya olağanüstü durumlarda namazın nasıl kılınacağını anlatır (2:239).
Dolayısıyla Kur’an’ın namazdan hiç bahsetmediği iddiası gerçeği yansıtmaz.
Namazın temeli vahyin içinde yer almaktadır.
Temelin bittiği ve ihtilafın başladığı yer
Dikkat çekici olan şudur: farklı mezhepler ve ekoller arasındaki çoğu tartışma, Kur’an’da açıkça belirtilen konularla ilgili değildir.
Tartışmalar genellikle şekil detayları üzerinedir.
Kaç rekat kılınacağı.
Ellerin nasıl tutulacağı.
Hangi hareketin farz, hangisinin sünnet olduğu.
Hangi uygulamanın daha tercih edilir olduğu.
Aynı zamanda Müslümanlar, Peygamber’in uygulamalarına dair farklı tarihsel rivayetlerin varlığını kabul ederler.
Burada şu soru ortaya çıkar: Eğer İslam geleneği içinde tarihsel olarak farklı uygulamalar zaten varsa, amaç gerçekten ellerin tek doğru şeklini veya hareket sayısını belirlemek midir?
Yoksa namazın anlamı, onun şeklinin ötesinde midir?
Namaz sadece bir ritüel değildir
Elbette namazın ritüel bir yönü vardır.
Belirli hareketler, bir düzen ve ibadet disiplini içerir.
Fakat Kur’an namazı sadece hareketlerden oluşan bir sıra olarak tanımlamaz.
Allah şöyle buyurur:
“Beni anmak için namaz kıl” (20:14)
Bir başka ayette şöyle denir:
“Şüphesiz namaz, insanı kötülükten ve hayâsızlıktan alıkoyar” (29:45)
Bu iki ayet namazın amacını gösterir.
Namaz insanı Allah’a bağlamalıdır.
Onu Rabbini hatırlamaya yönlendirmelidir.
Davranış ve karakterini etkilemelidir.
Bu durumda şu soru ortaya çıkar: Kişinin okuduğunu anlaması bu amaçta ne kadar belirleyicidir?
Arapça ritüelin bir parçası mıdır?
Geleneksel görüş genellikle şu argümana dayanır: Peygamber namazı Arapça kılmıştır, dolayısıyla namaz sadece Arapça kılınmalıdır.
İlk bakışta bu güçlü bir argüman gibi görünür. Ancak daha derin bir soru ortaya çıkar: Peygamber’in her fiili, tüm insanlar için evrensel bir zorunlu hüküm haline gelir mi?
Peygamber’in Arapça namaz kıldığı konusunda ihtilaf yoktur. Bu onun diliydi, toplumunun diliydi ve vahyin diliydi. Ancak bu durum, her Müslüman için bunun zorunlu olduğu anlamına gelmez.
Kur’an şöyle der:
“Biz her peygamberi yalnızca kendi kavminin diliyle gönderdik ki onlara açıklasın” (14:4)
Bu ilke açıktır. Peygamber, kendi toplumunun anladığı dille konuşur. Bu tüm peygamberler için geçerlidir.
Dolayısıyla Peygamber’in Allah’a Arapça yönelmiş olması, Arapçanın kıyamete kadar herkes için zorunlu olduğu anlamına gelmez.
Eğer Allah’ın yalnızca Arapça yapılan namazı kabul ettiği iddia ediliyorsa, bunun vahiyden açık bir delille desteklenmesi gerekir.
Aynı zamanda Kur’an ibadette bilinçli olmayı vurgular. Namaz Allah’ı anma, O’nun ayetleri üzerinde düşünme ve kulun Rabbi ile bağlantısı olarak tanımlanır.
“Beni anmak için namaz kıl” (20:14)
Burada şu soru ortaya çıkar: Kişi okuduğunu anlamıyorsa, bu amacı ne kadar gerçekleştirebilir? Zira zikir, söylenenin ve kime hitap edildiğinin farkında olmayı gerektirir.
Kur’an’da ana dille Allah’a yönelmeyi yasaklayan bir hüküm yoktur. Aksine dillerin farklılığı Allah’ın ayetlerinden biri olarak sunulur:
“Göklerin ve yerin yaratılması ile dillerinizin ve renklerinizin farklı olması O’nun ayetlerindendir” (30:22)
Bu nedenle namazda dil meselesi sadece “Peygamber böyle yaptı” düzeyine indirgenemez. Allah’ın tüm insanlar için Arapçayı zorunlu kıldığı açık şekilde gösterilmelidir. Kur’an’da böyle bir ifade bulunmamaktadır.
Bu Arapçanın önemsiz olduğu anlamına mı gelir?
Hayır.
Arapça Müslümanlar için özel bir öneme sahiptir.
- Kur’an’ın dilidir.
- Vahyin orijinal dilidir.
- Müslümanları dünya çapında bir araya getiren ortak ibadet dilidir.
Arapça öğrenmek Kur’an’ı ve İslam mirasını daha iyi anlamayı sağlar.
Ancak bu yazının sorusu Arapçanın değeri değildir.
Soru şudur: Arapça bilmemek namazı geçersiz kılar mı?
Kur’an’da insanın Allah ile bağının belirli bir dile sahip olmaya bağlı olduğunu söyleyen açık bir ifade yoktur.
Aksine namazın kendisi bilinçli bir yöneliş olarak tanımlanır.
Bilinç ise doğrudan anlama ile ilişkilidir.
Sonuç
Biz dini hüküm vermiyoruz ve Allah adına bir şeyi helal veya haram ilan etmiyoruz.
Ancak şu tespit yapılabilir: Kur’an’da Allah’a ana dille yönelmeye açık bir yasak yoktur.
Arapça, vahyin dili ve İslam mirasının önemli bir parçası olarak kalmaya devam eder.
Fakat Allah’ın ibadeti yalnızca tek bir dilde kabul ettiği iddiası, Peygamber’in kendi kavminin diliyle konuşmuş olmasına yapılan basit bir referanstan daha güçlü deliller gerektirir.
En doğrusunu Allah bilir.
