İnanç konusu gündeme geldiğinde en sık sorulan sorulardan biri şudur: Eğer Allah gerçekten varsa, neden kendisini tüm insanlara açıkça göstermiyor?
İlk bakışta bu oldukça mantıklı bir soru gibi görünür. Sonuçta bütün insanlık Allah’ı kendi gözleriyle görseydi, birçok tartışma kendiliğinden sona ererdi. Şüphe, ateizm, agnostisizm ve Yaratıcı’nın varlığı hakkındaki bitmek bilmeyen tartışmalar ortadan kalkardı.
Ancak bu sorunun arkasında daha derin bir soru gizlidir: O zaman inancın kendisinden geriye ne kalırdı?
İnanç ve Bilgi Aynı Şey Değildir
Günlük hayatta inanç ile bilgi arasındaki fark üzerinde pek düşünmeyiz.
İnsan Güneş’in varlığına inanmaz; onun var olduğunu bilir.
Yağmurun altında duran biri yağmurun varlığına inanmaz; onu doğrudan hisseder.
İnanç, seçimin hâlâ mümkün olduğu yerde ortaya çıkar.
Eğer Allah’ın varlığı Güneş’in varlığı kadar açık ve tartışmasız olsaydı, inanç meselesi tamamen ortadan kalkardı. Geriye sadece apaçık bir gerçeği kabul etmek kalırdı.
Bu yüzden mesele yalnızca Allah’ın kendisini insanlara gösterip gösteremeyeceği değildir.
Asıl soru, böyle bir durumda inancın bilinçli bir seçim olarak ne anlam taşıyacağıdır.
Kur’an Körü Körüne Kabule Değil, Düşünmeye Çağırır
İlginçtir ki Kur’an neredeyse hiçbir zaman “Sadece inan” mantığıyla konuşmaz.
Aksine, sürekli olarak insanın dikkatini çevresindeki dünyaya çeker ve gördükleri üzerinde düşünmesini ister.
“Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün ardı ardına gelişinde akıl sahipleri için ayetler vardır.” (3:190)
Kur’an’ın birçok yerinde şu sorular tekrar edilir:
“Hiç düşünmez misiniz?”
“Hiç akletmez misiniz?”
“Hiç görmez misiniz?”
Bu çağrılar tekrar tekrar karşımıza çıkar.
Bu da önemli bir ilkeyi gösterir: İnsanlardan hazır cevapları kabul etmeleri değil, gözlem, düşünce ve muhakeme yoluyla sonuca ulaşmaları istenir.
Allah varlığının işaretlerini tamamen gizlemez; ancak inancı da seçimin imkânsız olduğu bir duruma dönüştürmez.
Allah Herkese Kendini Gösterse Ne Olurdu?
Bir an için bütün insanlığın aynı anda Allah’ı gördüğünü düşünelim.
Şüphe ortadan kalkar mıydı?
Elbette.
Fakat seçim imkânı da ortadan kalkardı.
Böyle bir olaydan sonra insanlar artık iman ile inkâr arasında seçim yapmazlardı. Sadece apaçık bir gerçeğe tepki verirlerdi.
Bu durumda dünya hayatı anlamlı bir sınav olmaktan çıkar, bir formaliteye dönüşürdü.
Kur’an şöyle buyurur:
“Hanginizin daha güzel işler yapacağını sınamak için ölümü ve hayatı yaratan O’dur.” (67:2)
Her sınav bir seçim özgürlüğünü gerektirir.
Seçim yoksa sınav da anlamını kaybeder.
Acaba İşaretler Yeterli Değil mi?
Birçok insan şöyle der:
“Bir mucize görürsem inanırım.”
İlk bakışta bu makul görünebilir.
Fakat Kur’an’daki peygamber kıssalarına bakıldığında ilginç bir durum görülür.
İnsanlar olağanüstü işaretleri kendi gözleriyle gördüklerinde bile her zaman gerçeği kabul etmemişlerdir.
Firavun, Musa Peygamber’e verilen mucizeleri gördü.
Birçok toplum kendi peygamberlerinin mucizelerine tanık oldu.
Ancak bir mucize görmek, insanların inançlarını veya davranışlarını otomatik olarak değiştirmedi.
Bu da başka bir ihtimali düşündürür: Sorun her zaman delil eksikliği değildir.
Bazen sorun, kişinin kendi görüşünü yeniden değerlendirmek istememesidir.
Tarih göstermiştir ki, en güçlü deliller bile fikrini değiştirmemeye önceden karar vermiş bir insanı ikna etmeye yetmeyebilir.
Kur’an Öncelikle Akla Hitap Eder
Kur’an’ın dikkat çekici özelliklerinden biri, insanı sürekli düşünmeye yönlendirmesidir.
Dünyadan, insandan, adaletten, sebeplerden ve sonuçlardan, hayattan ve ölümden söz eder.
Kur’an adeta her insanı kendi araştırmasını yapmaya davet eder.
Bu yaklaşım, insana hazır cevaplar verilip sadece onaylamasının beklendiği yöntemden oldukça farklıdır.
Bu nedenle Kur’an’da Allah’ın varlığı meselesi çoğu zaman mucizelerden çok, insanın düşünme, sorgulama ve sonuç çıkarma kapasitesiyle ilişkilendirilir.
Delil İstemek Yanlış mıdır?
Elbette hayır.
Delil aramakta yanlış olan hiçbir şey yoktur.
Kur’an’ın kendisi insanları düşünmeye, soru sormaya ve anlamaya çalışmaya teşvik eder.
Sorun ancak delil arayışının, hiçbir cevabı kabul etmeme tavrına dönüşmesiyle başlar.
Eğer bir kişi hiçbir argümanı kabul etmeyeceğine önceden karar vermişse, mesele artık hakikati aramak değildir.
Bu, önceden seçilmiş bir pozisyonu savunmaya dönüşür.
İşte bu yüzden Kur’an yalnızca bilgiye değil, insanın kendisine karşı dürüst olmasına da büyük önem verir.
Sonuç
“Allah neden kendisini doğrudan göstermiyor?” sorusu ilk bakışta göründüğünden çok daha derindir.
Eğer Allah’ın varlığı apaçık ve tartışmasız bir gerçek olsaydı, inanç bilinçli bir tercih olma anlamını kaybederdi. Dünya hayatı bir sınav olmaktan çıkar, sadece görülen bir gerçeğe verilen tepkiye dönüşürdü.
Kur’an ise farklı bir yaklaşım sunar.
Allah insanı işaretlerden mahrum bırakmaz, fakat onun düşünme, cevap arama ve kendi kararlarını verme özgürlüğünü de elinden almaz.
Bu nedenle Kur’an tekrar tekrar insan aklına hitap eder; insanı sadece dünyaya bakmaya değil, gördükleri üzerinde düşünmeye davet eder.
Belki de inancın zorlamayla değil, düşünmeyle başlamasının sebeplerinden biri budur.
